Toen ik hoorde dat de zoveelste oorlog afgelopen was dacht ik: Onzin, hij heeft alleen zijn koffers gepakt en is verhuisd. In zijn hedendaagse gedaante van gladde, welbespraakte Yup is het Eeuwige Kwaad gewoon weer op zoek naar een nieuw adres. Afhankelijk van zijn verblijfplaats kiest hij dan een ander pak en zet een ander gezicht op. Het gezicht bijv. van de trotse patriot, of van de vurige idealist, of van de rechtvaardige wreker, of van de doodgewone moordlustige plunderaar, of van de cynische nihilist. Zijn retoriek blijft echter overal dezelfde - hij gebruikt alleen tegenstellingen, geen nuances. Hij prikkelt het zelfgevoel van iedere partij in het conflict en sterkt ze paaiend in de overtuiging van hun eigen gelijk. Verleidelijk kan dat zijn voor de luie, weke massa van onze hersenen. Toen ik onder de bommenregen heb gezeten heb ik ook wel eens gedacht: het zijn WIJ die de bommen krijgen en ZIJ die de bommen gooien. In je angst en machteloosheid heb je dan wel eens de neiging om te gaan haten, maar wie moest ik me dan in godsnaam voorstellen onder dat ZIJ? Hun politici? Hun militairen? Hun geile woordvoerders? Hun belastingbetalers? Hun hele volk of volkeren? En waren het wel alleen de hunnen die erachter zaten, of waren er ook van de onzen bij betrokken? Ik heb ze niet van dichtbij kunnen zien want mijn kleine oorlog, die volgens sommigen niet eens die naam verdient, had geen gezicht. Die oorlog had geen hatelijk trekken van een moordlustige soldaat of paramilitair. Hij was clean en onherkenbaar, bijna een onwezenlijke hogere macht die in haar vermeentelijk rechtvaardige toorn soms ook onschuldigen met de grond gelijk maakte (maar liefst twee duizend keer of meer).

Toen ik de beelden van de brandende WTC-torens zag, de doodsagonie van al die nog levende fakkels, moest ik aan mijn dode buurman Bane denken bij wie een kruisraket op het bureau was geland. Wat was het verschil tussen hen? Twee jaar geleden waren ze nog officiële vijanden van elkaar, nu zweven ze samen als onzichtbare partikeltjes door de dampkring van onze planeet. En de gefrituurde Afgaanse kinderen, vrouwen, bejaarden, de vijanden van nu? Die zweven nu ook mee. Enkele jaren geleden waren hun leiders nog beste maatjes van hun huidige vijanden. Maakt dat iets uit? Natuurlijk niet. De goden moeten hun getal hebben. Ik hoorde er deze keer gelukkig niet onder, maar je weet het nooit. Naar sommige van zijn vaste verblijfplaatsen komt Oorlog graag terug. Hoe armoediger zijn logies, hoe vaker. Als gewoon mens heb je dus weinig keus dan je te schikken in je lot en blij te zijn dat je het weer eens overleefd hebt. En misschien elkaar eventjes meelevend en begripvol toe te zwaaien. “How does it feel...” heeft Dylan ooit gezongen. Nu weten heel wat mensen meer hoe het voelt, ook in Amerika, en alles wat we kunnen doen is elkaar meelevend en begripvol toe te zwaaien.

Wat mij werkelijk intrigeert zijn de gezichten van de menselijke goden die Oorlog erop uitsturen om hun getallen (in menselijke levens maar vooral in klinkende munt) binnen te halen. Ik ben er van overtuigd dat het heel andere gezichten zijn dan de kleine aardse boeven die ze ons in de kranten als heersers over leven en dood voorschotelen.